Nemačke kompanije sele se tamo gde politika ima sluha za njihove potrebe, konstatuje „Berliner cajtung” i ukazuje da se proizvodna postrojenja zatvaraju u više nemačkih regiona, dok fabrike niču u Debrecenu i Novom Sadu. Dok se svetla gase u fabrikama u Cvikauu, u Saksoniji i Švebiš Gmindu, u Baden-Virtembergu, najsavremenija postrojenja se grade u Debrecenu, Kečkemetu i Novom Sadu.
Nemačke korporacije i globalni brendovi masovno sele proizvodnju u Mađarsku i Srbiju – od auto-delova do lepka – privučeni platama koje su i do 70 odsto niže nego u Nemačkoj i političkom klimom koja investitore dočekuje crvenim tepihom. Početkom 2023. godine, Saksoniju je kao bomba pogodila vest da britansko-nemački dobavljač automobilske opreme „GKN Driveline” zatvara svoju fabriku u Cvikau-Mozelu. Više od 800 zaposlenih gubi posao, iako je fabrika bila profitabilna do samog kraja.
Razlozi za zatvaranje su strukturne promene u automobilskoj industriji, pad cena i rast troškova. Međutim, što je još alarmantnije, GKN je prećutao da gradi novu fabriku kardanskih vratila u Miškolcu, Mađarska, uz subvencije mađarske vlade. Ova situacija je izazvala reakcije i proteste sindikata IG Metal, koji je optužio kompaniju da premešta proizvodnju u istočnu Evropu.
Sličan scenario se ponavlja i sa kompanijom Henkel, koja je zatvorila svoju fabriku lepka u Hajdenauu, dok se proizvodnja seli u Mađarsku. Ova fabrika je bila poslednja koja je proizvodila u istočnoj Nemačkoj, a Henkel je, iako je ranije tvrdio suprotno, napustio ovaj region. Zatvorena je i fabrika Mahlea u Frajbergu, što ukazuje na trend zatvaranja u nemačkoj automobilskoj industriji.
Dok se fabrike u istočnoj Nemačkoj zatvaraju, nemačka automobilska industrija ulaže milijarde u Mađarskoj. BMW je otvorio svoju prvu fabriku u Evropi posle 20 godina u Debrecenu, investirajući više od dve milijarde evra u proizvodnju električnih vozila. Mercedes-Benc takođe širi svoje kapacitete u Mađarskoj, istovremeno smanjujući proizvodnju u Nemačkoj.
Mađarska vlada, pod vođstvom Viktora Orbana, privlači strane investitore raznim subvencijama i poreskim olakšicama, što dodatno povećava atraktivnost ove zemlje za nemačke kompanije. Srbija, iako nije članica EU, takođe se ističe kao privlačna destinacija za investicije. Kontinental je otvorio modernu fabriku elektronike u Kaću, dok ZF i drugi nemački brendovi takođe šire svoje operacije.
Srbija nudi jedinstvene prednosti, kao što su sporazumi o slobodnoj trgovini sa EU, Evroazijskom unijom i Kinom, omogućavajući izvoz bez carine na tržišta sa ukupno oko 2,7 milijardi potrošača. Osim toga, Srbija ima 15 posebnih bescarinskih zona koje olakšavaju uvoz materijala i mašina.
Visoki troškovi energije u Nemačkoj, zajedno sa složenom birokratijom, dodatno pogoršavaju konkurentnost. Troškovi proizvodnje u Mađarskoj su znatno niži, a razlike u platama su takođe drastične. U Mađarskoj, prosečna plata industrijskog radnika iznosi oko 1.500 evra, dok je u Nemačkoj ta cifra preko 4.600 evra.
Odlazak nemačkih kompanija nije ograničen samo na istočnu Nemačku; kompanije poput Boša planiraju da presele proizvodnju u Mađarsku, što može ugroziti hiljade radnih mesta. Zabrinutost raste i među lokalnim političarima koji upozoravaju na opasnost od deindustrijalizacije. U mnogim slučajevima, zatvaranje fabrika podseća na teške trenutke iz 1990-ih, kada su se radna mesta u istočnoj Nemačkoj naglo smanjila.
U međuvremenu, region između Budimpešte i Beograda postaje sve privlačniji ne samo nemačkim investitorima. Kineski proizvođač električnih automobila, BYD, gradi svoju prvu fabriku u Evropi u Segedinu, a železnička pruga između Beograda i Budimpešte treba da poboljša logistiku.
Sve u svemu, Nemačka gubi svoje nekadašnje prednosti kao poslovna lokacija, dok Mađarska i Srbija postaju sve privlačnije destinacije za strane investicije. Dok se nemačke kompanije suočavaju s problemima, istočna Evropa se transformiše u ključnog igrača u evropskim lancima snabdevanja.
