Ne možemo biti zadovoljni položajem srpskog jezika koji on kao nacionalni jezik ima u Srbiji i na drugim stranama srpskog nacionalnog prostora. U Srbiji se ne pridaje značaj važnosti upotrebe srpskog standardnog jezika. Niko, npr. prilikom zapošljavanja, ne pita kako poznajete srpski jezik, već kako znate engleski jezik? A jedan od glavnih problema koji vodi daljem urušavanju statusa našeg maternjeg jezika je njegov izrazito loš položaj u obrazovnom sistemu.
Ovakva ocena dolazi iz stručne lingvističke javnosti, a povod za analizu je obeležavanje Međunarodnog dana maternjeg jezika koji se obeležava 21. februara. Ovaj praznik je ustanovljen od strane UNESKO-a 1999. godine, a prema procenama ove organizacije, mnogi jezici su ugroženi, te svake nedelje „umukne“ po jedan jezik.
Stručnjaci ukazuju na opasnosti koje prete srpskom jeziku. Odluke o srpskom jeziku i na njemu stvorenoj kulturi često donose ljudi sa slabo obrazovanjem i lošom jezičkom kulturom, što može imati nesagledive posledice po srpski nacionalni interes. Takođe, visoki državni organi koriste tzv. rodno osetljiv jezik, koji narušava temelje srpskog jezika i ignoriše odluke Ustavnog suda, kao i mišljenja stručnjaka i institucija kulture.
Dr Marina Spasojević, naučni savetnik na Institutu za srpski jezik SANU, ističe da odgovornost za očuvanje jezika leži u svakom govorniku pojedinačno, ali da je briga o podizanju svesti o jezičkoj pravilnosti institucionalna. Prema njenim rečima, ključne tačke su jezička struka, koju čine naučne institucije, i obrazovni sistem, koji kroz nastavu maternjeg jezika podiže nivo jezičke kulture.
Akademik dr Sreto Tanasić, predsednik Odbora za standardizaciju srpskog jezika, naglašava da je srpski jezik, zajedno sa Srpskom pravoslavnom crkvom, jedan od najvažnijih identitetskih znakova srpskog naroda. On ističe da je kultura poslednja odbrana nacionalnog suvereniteta i da je na srpskom jeziku zapamćena istorija našeg naroda.
Na skupu Slavističkog društva Srbije, nagrada „Pavle i Milka Ivić“ dodeljena je Tatjani Trajković za monografiju „Govori Kosovskog Pomoravlja“. Akademik Slobodan Remetić je ukazao na značajne promene u jezičkoj slici ovog područja nakon 1999. godine, kada su mnogi Srbi morali da napuste svoja mesta, što preti gubitku nekih jezičkih idioma.
Lingvisti upozoravaju da je obrazovni sistem jedan od ključnih problema u očuvanju srpskog jezika i ćirilice. Dr Vladan Jovanović, v.d. direktora Instituta za srpski jezik SANU, ističe da je srpski jezik zapostavljen na svim obrazovnim nivoima. Nedovoljno časova srpskog jezika i književnosti u osnovnim i srednjim školama, kao i retka izučavanja na univerzitetima, doprinose ovom problemu.
Sreto Tanasić naglašava da je položaj srpskog jezika loš u gotovo svim aspektima društvenog života, uključujući nauku, gde se često koriste strane reči, čak i kada postoje odgovarajući izrazi na srpskom jeziku. Donosioci odluka često nemaju dovoljno znanja o lingvistici, što može imati štetne posledice po srpski nacionalni interes.
Stručnjaci se slažu da je važan zakonski okvir. Iako je 2021. godine uveden Zakon o upotrebi srpskog jezika u javnom životu, postoji potreba za dodatnim reformama. Tanasić zahteva donošenje novog zakona o jeziku, ukidanje pojma „javna upotreba jezika pored službene“, povećanje broja časova srpskog jezika u školama, kao i obavezno izučavanje na svim fakultetima.
Uvođenje rodno osetljivog jezika, prema Tanasiću, predstavlja opasnost za srpski jezik, jer donosioci odluka često ignorišu biološke i prirodne zakone. Dr Marina Spasojević upozorava na negativan uticaj medija i društvenih mreža, koji sve manje promovišu pravilnu upotrebu srpskog jezika i ćirilice, te šire jezičke zablude.
Svi sagovornici se slažu da je potrebno hitno delovati kako bi se očuvala srpska jezička i kulturna baština, jer je srpski jezik ključni deo identiteta srpskog naroda.
