U ovo izazovno vreme, kada su štednja i energetika ključne reči, potražnja za alternativama u proizvodnji struje i goriva je u porastu. Fokus je na razvoju novih modela koji će biti što čistiji i održiviji. Jedna od mogućnosti za očuvanje životne sredine, istovremeno sticanje profita i uticaj na proizvodnju jeste iskorišćavanje otpada.
Reorganizacija upravljanja otpadom krenula je još od prvog paketa zelenih zakona, sa ciljem korišćenja otpada kao energenta. Privatni sektor ukazuje da generisanje otpada u poslovanju ne prestaje samo taloženjem, a odgovornost se ne može zanemariti, posebno što prehrambena i tehnološka industrija proizvode velike količine biootpada. U razvijenim zemljama, promene u upravljanju otpadom uvedene su decenijama unapred, dok je Srbija tek nedavno usvojila Zakon o upravljanju otpadom, koji je ispravio ranije propise iz 2009. godine, koji nisu bili usklađeni s regulativama EU.
Usled visokih temperatura, potrošnja struje, koja se najviše dobija iz termoelektrana na ugalj, dostigla je rekorde. U isto vreme, Srbija baca otpad kao značajan resurs od kojeg bi mogla da proizvodi energiju. Prema procenama Privredne komore Srbije, godišnje se „sahrani“ oko 100 miliona reciklabilnih sirovina, što predstavlja strateški materijal. Svaki građanin Srbije dnevno generiše u proseku 1,2 kilograma otpada, a rastući standard i potrošnja dodatno povećavaju ovu količinu.
Ovo je poslednji trenutak za delovanje, jer klimatske promene šalju svoju fakturu. Ipak, problem leži u činjenici da trećina lokalnih samouprava ne izveštava o količini otpada, što otežava dobijanje preciznih podataka. Stručnjaci apeluju na potrebu povezivanja celog lanca upravljanja otpadom, od kućnog sortiranja do transporta, deponija i gradnje spalionica.
Srbija ulazi u deceniju u kojoj će pitanje grejanja postati jednako važno kao i kvalitet vazduha, urbani rast i ekonomski troškovi života. Dosadašnja energetska tranzicija najčešće se posmatrala kroz struju i saobraćaj, ali zelena toplotna energija, odnosno način grejanja kuća, škola, bolnica i javnih zgrada, postaje ključni stub ozelenjavanja gradova. Ako se ne transformiše, grejanje će ostati jedan od najvećih izvora emisija CO₂ i zagađenja vazduha. Promenom ovog sistema, mogu se postići brži rezultati u smanjenju zagađenja i poboljšanju kvaliteta života građana.
Evropa je već pokazala da zelena toplota nije apstraktni ideal, već konkretna infrastruktura. Gradovi se greju kombinacijom obnovljivih izvora, biomase, geotermalnih sistema i otpada kroz kogeneracione sisteme. Srbija ima potencijal da sledi ovaj model, zahvaljujući brojnim sunčanim danima, značajnim geotermalnim izvorima i rastućim kapacitetima zelenih projekata finansiranih od strane međunarodnih institucija.
Međutim, najveći izazov ostaje to što se većina sistema daljinskog grejanja i dalje oslanja na fosilna goriva. Geotermalna energija, koja se može koristiti u Vojvodini, Mačvi, Sremu i centralnoj Srbiji, može grejati čitave gradske delove po konkurentnoj ceni. Toplotne pumpe, posebno u javnim objektima, mogle bi smanjiti potrošnju fosilnih goriva do tri puta, uz minimalne emisije, dok solarni sistemi mogu preuzeti deo grejanja tokom prelaznih meseci.
Otpadna toplota iz industrije još jedan je važan resurs. Mnoge fabrike, hladnjače i veliki trgovinski lanci proizvode velike količine toplotne energije kao nusproizvod rada. U razvijenim sistemima, ova toplota se koristi za grejanje gradova, dok se u Srbiji često gubi. Pametnim mapiranjem izvora i ulaganjem u mrežnu infrastrukturu, gradovi bi mogli grejati javne zgrade bez dodatnog goriva, koristeći energiju koju već plaćaju kroz industrijsku aktivnost.
Rešenja za zelenu toplotu leže i u modernizaciji toplana i decentralizaciji izvora. Svaki grad može razviti jedinstvenu kombinaciju izvora, kao što su biomasa i energija iz neopasnog otpada u postrojenjima koja ispunjavaju EU standarde. Time se smanjuje količina otpada, proizvodi energija i rešava zagađenje vazduha tokom zime.
Ekonomija je ključni saveznik zelene toplotne energije. Manji uvoz fosilnih goriva smanjuje odljev deviza, stabilnije cene grejanja olakšavaju budžete domaćinstava, a smanjenje zagađenja smanjuje troškove zdravstvene zaštite. Zdrav grad je ekonomski otporniji grad. Stoga, zelena toplota predstavlja ne samo ekološku agendu, već i fiskalnu, zdravstvenu i razvojnu strategiju.
Ozelenjavanje gradova počinje iz nevidljivih sistema kao što su cevi i senzori, ali se završava u vidljivim rezultatima: čistijem vazduhu, nižim računima i gradovima koji ne pate od zagađenja tokom zime.
