Turska vlada je nedavno započela iskopavanja u provinciji Sanliurfa, gde su otkriveni značajni arheološki nalazi koji osvetljavaju način života i rituale neolitskih zajednica. Ova istraživanja pokazuju da su neolitska društva bila visoko organizovana, što se suprotstavlja dotadašnjim pretpostavkama o primitivnosti tog doba. Na lokalitetu Karahantepe, vođa iskopavanja Nečmi Karul ističe da su pronađene figure ljudi, što sugeriše da su se rane zajednice postepeno distancirale od prirode, stavljajući čoveka u centar svojih verovanja i rituala.
Među najznačajnijim otkrićima je i kameni stub sa urezanim ljudskim licem, što dodatno naglašava kompleksnost i simboliku tih ranih društava. Ova arheološka istraživanja se sprovode u okviru projekta „Kamena brda“, koji je pokrenut 2020. godine i obuhvata 12 različitih lokacija u provinciji Sanliurfa, koju turske vlasti opisuju kao „svetsku prestonicu neolita“. U okviru ovog projekta nalazi se i Gobeklitepe, koji je uvršten na UNESCO-vu Listu svetske baštine.
Vođa arheologa na lokalitetu Sefertepe, Emre Guldogan, naglašava da će nastavak iskopavanja doprineti dodatnom razumevanju neolitskog perioda. On ukazuje na to da otkrića sa lokaliteta Karahantepe i celokupni projekat „Kamena brda“ otkrivaju visoko organizovano društvo sa svojim simboličkim univerzumom i sistemima verovanja. Ova saznanja izazivaju preispitivanje postojećih teorija o primitivnosti neolitskih zajednica, sugerišući da su one imale složenije društvene strukture nego što se ranije mislilo.
Prema rečima Guldogana, iako su zajednice tog doba delile određene karakteristike, razvijale su i izražene kulturne razlike. Na primer, dok se na lokalitetu Karahantepe može primetiti prisutnost simbolike vezane za ljude, na Gobeklitepe preovlađuju prikazi životinja. Ova razlika u simbolici može ukazivati na različite kulturne i religijske prakse među tim zajednicama.
Interesovanje za ovaj region Turske je u porastu, posebno među turistima, zahvaljujući ovim značajnim arheološkim otkrićima. Mnogi posetioci sada dolaze da istraže bogatu istoriju i kulturu neolitskih zajednica, a otkrića nastavljaju da privlače pažnju naučne i šire javnosti.
Ova arheološka istraživanja ne samo da su pružila uvid u prošlost, već su i otvorila nova pitanja o razvoju ljudske civilizacije. Kako se istraživanja nastavljaju, očekuje se da će se saznanja o neolitskim zajednicama dalje produbljivati, čime će se dodatno obogatiti naše razumevanje ljudske istorije. U svetlu ovih otkrića, možemo videti kako su rane zajednice oblikovale temelje složenih društava koja su usledila.
Na kraju, otkrića u Sanliurfi i drugim mestima u Turskoj ukazuju na to da su naši preci imali razvijene sisteme verovanja i društvene strukture koje su daleko od primitivnih. Ova saznanja nas podstiču da preispitamo naše pretpostavke o evoluciji ljudskih zajednica i njihovim interakcijama sa svetom oko njih. U budućnosti, očekuje se da će nova arheološka otkrića nastaviti da obogaćuju naše razumevanje prošlosti i pružaju nove uvide u način na koji su se ljudi organizovali, verovali i živeli pre više od 11.000 godina.
