Beograd – Prvi tom „Istorije srpskog naroda u Jugoslaviji“ (1918–1941) predstavlja značajno delo Srpske književne zadruge (SKZ) i nastavak desetotomnog izdanja „Istorije srpskog naroda“. Ovo delo je predstavljeno u amfiteatru Narodne biblioteke Srbije, a akademik Ljubodrag Dimić je istakao da knjiga sadrži autorske poglede stručnjaka na istoriju Srba u Jugoslaviji od kraja Prvog svetskog rata do početka Drugog svetskog rata.
U svom obraćanju, Dimić je naglasio da je ovaj projekt rezultat rada sedmorice autora, među kojima su Stanislav Sretenović, Dušan Fundić, Dragan Bakić, Vojislav Pavlović, Aleksandar Milanović, Slađana Jaćimović i Igor Borozan. Kako je istakao, knjiga obuhvata različite aspekte međuratnog perioda, uključujući političke procese, međunarodni položaj države, kulturni razvoj i odnose između Srba i Hrvata.
Knjiga, koja je objavljena 2025. godine, ima 616 stranica u B5 formatu, luksuzan povez i 88 stranica ilustracija. Prema rečima Dimića, ovo je prva velika savremena sinteza međuratnog perioda koja pruža nove uvide u kompleksne odnose i događaje tog vremena. Takođe je naglasio da je ovo delo otvoreno za različite interpretacije i da nudi mogućnost za dalja istraživanja.
Dimić je dodao da knjiga nije pisana iz komunističke perspektive, već da svaki autor ima slobodu da unese svoj pogled na prošlost. Ovakav pristup omogućava stvaranje mozaika različitih mišljenja i analiza, što može dovesti do novih saznanja o istorijskim procesima.
Sretenović je istakao da je osnovna hipoteza njegovog priloga da su Srbi, prvi put u istoriji ujedinjeni u jednu državu, bili suočeni sa nedostatkom ljudskih i materijalnih resursa potrebnih za njen razvoj prema zamislima srpske vlade iz 1918. godine. Bakić je dodao da je smena jugoslovenskog premijera Milana Stojadinovića označila kraj jedne epohe, jer je jugoslovenstvo koje je on forsirao počelo da gubi svoju snagu kao koncept.
Pavlović je primetio da je nakon pada Stojadinovića Jugoslavija postala još manje srpskom, te da je sporazum Cvetković-Maček u nekim aspektima nalikovao na Austro-Ugarsku i na ono što su Hrvati tražili 1918. godine. Ovi komentari ukazuju na kompleksne političke odnose unutar Jugoslavije i izazove sa kojima su se Srbi suočavali tokom tog perioda.
Direktor Srpske književne zadruge, Duško Babić, rekao je da je „Istorija srpskog naroda u Jugoslaviji“ jedno od najvažnijih dela objavljenih u poslednjim godinama. On je istakao da knjiga predstavlja nastavak prethodne desetotomne „Istorije srpskog naroda“, koja se završila 1918. godine, i da pokriva period između dva svetska rata. U tom periodu, Srbi su prvi put u istoriji živeli u državi koju su stvorili svojom voljom, ali koja nije nosila ime Srbija, već Jugoslavija.
Prema Babićevim rečima, Srbi nisu dobili ništa ili skoro ništa od Jugoslavije, a ono što se činilo kao dobitak 1918. godine – objedinjavanje naroda u jedan državni okvir – vreme je pokazalo da je obesmišljeno i poništeno. Ovo postavlja važna pitanja o vrednosti odricanja od nacionalne tradicije i identiteta u korist zajedničke države.
Na kraju, Babić je naglasio da čitaoce očekuju važna pitanja o tome da li je vredelo što su se Srbi odrekli svoje državne tradicije i kako su se, kao pobednici u Prvom svetskom ratu, stavili na istu ravan sa poraženima. Ova pitanja ostavljaju prostor za dalju diskusiju i istraživanje o složenoj istoriji srpskog naroda u Jugoslaviji.
