Zahtevi Elektroprivrede Srbije (EPS), Elektromreže Srbije (EMS) i Agencije za energetiku Republike Srbije (AERS) usklađeni su sa stavom Energetske zajednice iz 2017. godine, kao i sa važećim zakonskim okvirom Evropske unije (EU). Postavlja se pitanje kako je došlo do toga da je Energetska zajednica neobaveštena o tome da je EU ukinula prioritetni pristup i prebacila balansnu odgovornost na proizvođače iz obnovljivih izvora energije (OIE).
U junu 2017. godine, Energetska zajednica Jugoistočne Evrope sa sedištem u Beču pozvala je Srbiju da usvoji izmene Zakona o energetici. U zvaničnom pismu, traženo je od Srbije da usvoji set izmena koji uređuju podršku države za obnovljive izvore energije, posebno za velike varijabilne OIE, kako bi se pravni okvir uskladio sa zakonodavstvom EU.
Među predloženim izmenama istaknut je postupak javnog nadmetanja za utvrđivanje korisnika podrške za integraciju varijabilnih OIE, ukidanje statusa privremenog povlašćenog proizvođača, uvođenje balansne odgovornosti za proizvođače iz OIE, kao i uspostavljanje operatora sistema za energiju proizvedenu iz OIE.
Međutim, 2022. godine, Energetska zajednica, u zajedničkom dopisu sa Svetskom bankom i Evropskom bankom za obnovu i razvoj, staje na stranu Ministarstva rudarstva i energetike Republike Srbije, zahtevajući od državnih kompanija da odustanu od svojih zahteva koji su, u suštini, u skladu sa ranijim stavovima Energetske zajednice iz 2017. godine. Ovim zahtevima traži se primena najbolje evropske prakse i usklađivanje Zakona o korišćenju OIE iz 2021. godine sa zakonskim okvirom EU.
Usklađivanje Zakona o korišćenju OIE iz 2021. godine sa evropskim zakonodavstvom, prema stavovima EPS-a, EMS-a i AERS-a, štiti usko nacionalne interese Republike Srbije i interese nacionalne elektroprivrede. EU predviđa jedan oblik podsticaja za velike proizvodne kapacitete iz OIE, poznat kao sistem premija, koji omogućava zaštitu proizvođača OIE i nacionalnog elektroenergetskog sistema od tržišnih poremećaja.
S druge strane, EPS, EMS i AERS protive se dodatnim podsticajima koji su prepoznati u Zakonu o korišćenju OIE iz 2021. godine, jer su u suprotnosti sa važećim evropskim zakonodavstvom. Prvi sporan podsticaj obavezuje JP EPS, kao garantovanog snabdevača, da preuzme balansnu odgovornost svih proizvođača iz OIE sve dok se ne uspostavi likvidno dnevno tržište električne energije. Ova obaveza može dovesti do značajnih finansijskih gubitaka za EPS.
Drugi dodatni podsticaj, koji garantuje prioritetan pristup elektroenergetskom sistemu proizvođačima iz OIE, ukinut je u EU još od 2019. godine. Ova politika dovodi do nejednakog položaja između proizvođača OIE i drugih proizvodnih kapaciteta, što direktno utiče na prihode EPS-a.
Važno je napomenuti da su većinski vlasnici projekata velikih varijabilnih OIE u Srbiji uglavnom privatni, strani kapital. Ovakva situacija postavlja pitanje kako to da se Energetska zajednica nije informisala o promenama u zakonodavstvu EU koje su uticale na pristup OIE tržištu.
U pismu iz 2017. godine, tadašnji direktor Sekretarijata Energetske zajednice, Janez Kopač, obavestio je predstavnike Narodne skupštine Srbije o potrebnim koracima za usaglašavanje sa zakonima EU, konkretno sa Direktivom o OIE iz 2009. godine i Smernicama za državnu pomoć objavljenim od strane Evropske komisije.
Od tada, EU je usvojila nove zakone koji naglašavaju potrebu da se podsticaji za proizvođače iz OIE zasnivaju isključivo na tržišnim principima. Energetska zajednica, međutim, ostaje pri stavu koji favorizuje starije oblike podrške koji su u suprotnosti sa aktuelnim evropskim regulativama.
Postavlja se pitanje čije interese štite Energetska zajednica i ostali potpisnici dopisa, kao što su Svetska banka i EBRD. Izgleda da se interesi srpskog stanovništva i privrede ne uzimaju u obzir, dok se primenjuju dvostruki standardi i licemerje u pristupu regulaciji OIE.
