U Evropskoj uniji sve je manje porodica sa decom, a podaci Evrostata iz prošle godine pokazuju da više od tri četvrtine domaćinstava u Uniji ne uključuje decu. Od 203,1 miliona domaćinstava, čak 155,7 miliona (76,6%) živi bez dece, dok u 47,4 miliona domaćinstava postoji bar jedno dete, što čini samo 23,4% ukupnog broja. Ova demografska slika je zabrinjavajuća, posebno s obzirom na to da EU gubi stanovništvo, a dok Brisel upućuje savete Srbiji o porodičnim zakonima, postavlja se pitanje kako su došli do ove situacije.
U Srbiji, u izmenama i dopunama Porodičnog zakona, koje su povučene iz procedure nakon pritiska javnosti, pojavile su se odredbe koje bi mogle doprineti sličnom stanju. Na primer, predložena je potpuna zabrana telesnog kažnjavanja dece, uz mogućnost da roditelji zbog „vaspitne ćuške“ budu pod merama centra za socijalni rad. Takođe, prva verzija zakona predviđala je aplikaciju preko koje bi deca mogla da prijave roditelje, ali je ta odredba povučena.
Jelena Sarafijan iz Udruženja „Roditelji za prava dece“ iz Republike Srpske ističe da su duboko zabrinuti zbog pravca reformi porodičnog zakonodavstva u Srbiji, koje se pokušava uskladiti sa standardima EU. Sarafijan naglašava da podaci o padu porodica sa decom u EU ukazuju na ozbiljnu demografsku krizu i da bi nova zakonska rešenja trebalo pažljivo analizirati sa stanovišta uticaja na porodicu i roditeljstvo.
U izveštaju Evrostata se navodi da od 76,6% domaćinstava bez dece, najveći deo čine samačka domaćinstva (37,5%), dok parovi bez dece čine 24,1%. Nasuprot tome, domaćinstava sa decom je značajno manje, gde parovi sa decom čine 14,7% ukupnog broja domaćinstava. Ova promena demografske slike potvrđuje dugoročne trendove u EU.
Razlike među državama članicama su izražene; na primer, najveći udeo domaćinstava sa decom zabeležen je u Slovačkoj (35,4%), Irskoj (30,8%) i na Kipru (28,2%), dok su najniže vrednosti u Finskoj (18,2%), Litvaniji (18,4%) i Nemačkoj (19,9%). U EU, 50,2% domaćinstava sa decom ima samo jedno dete, dok 37,6% ima dvoje, a 12,2% troje ili više dece.
S obzirom na situaciju u Srbiji, iako se beleži negativan prirodni priraštaj, porodice su i dalje prisutne kao temelj društva. Prema rezultatu popisa iz 2022. godine, u Srbiji postoji 1.904.314 porodica, pri čemu su najzastupljenije porodice tipa „bračni par sa decom“ (43,35%). Popis je pokazao da u Srbiji ima ukupno 1.311.712 porodica sa decom (69% od ukupnog broja), a najčešće su porodice sa jednim detetom (54,3%).
Smanjenje broja domaćinstava sa decom u EU ukazuje na sporiji rast buduće radne snage, što može povećati pritisak na tržište rada, posebno u sektorima kao što su zdravstvo i industrija. OECD upozorava da ovi demografski trendovi dugoročno utiču na javne finansije, s obzirom na pritiske na penzione sisteme i socijalne fondove.
U nastojanju da privuku mlade i porodice sa decom, zemlje EU potpisuju bilateralne sporazume o obrazovanju i zapošljavanju. Na primer, Slovenija je sa Srbijom potpisala sporazum koji omogućava besplatno školovanje za decu iz Srbije, što je deo šireg projekta EU za privlačenje mladih sa Balkana. Ova situacija može dovesti do daljnjeg smanjenja broja domaćinstava sa decom u Srbiji, dok se mladi odlaze u zemlje EU u potrazi za boljim životnim prilikama.
