Teško je objasniti zašto je ustanak Srba u Banatu 1594. godine ostao u senci drugih događaja u srpskoj istoriji. Iako je više od 15.000 Srba ustalo protiv Otomanske imperije i postiglo značajne pobede, fokus istoričara često je bio na ustancima iz 19. veka, kao što su oni u Orašcu i Takovu. Dvorska istoriografija 19. veka naglašavala je značaj Karađorđa i Miloša Obrenovića, dok su ustanci van matice često bili zanemareni.
Jedan od ključnih razloga za to je i nedostatak materijalnih izvora na srpskom jeziku. O pobedama Srba u Banatu pisali su nemački, francuski i italijanski hroničari, dok su sa južnih prostora informacije o ovom ustanku bile gotovo nepoznate. Banat je u to vreme bio daleko od plodnih oranica i voćnjaka kakve poznajemo danas; umesto toga, teren je bio pun močvara i teško prohodnih puteva.
Uprkos tome, Banat je bio dom za značajan broj Srba, a procenjuje se da je više od 200.000 stanovnika prebeglo u ovaj region nakon pada Srpske despotovine. Iako su jezičke barijere između Srba, Rumuna, Mađara i Nemaca postojale, zajednička vera olakšavala je suživot. Srbi su uživali privilegovan vojnički položaj i određeni nivo samouprave, a pravoslavna crkva je igrala ključnu ulogu u očuvanju nacionalnog identiteta.
Međutim, nakon predaje Banata Otomanskom carstvu, sredinom 16. veka, položaj Srba se pogoršao, a privilegije su ukinute. Nezadovoljstvo je tinjalo, a vođe oružanih grupa su iskoristile slabosti osmanske vlasti, posebno nakon bitke kod Siska 1593. godine, da započnu ustanak.
Ustanak je započeo u proleće 1594. godine, napadom na Vršac. Srbi su pod vođstvom Petra Majzaša brzo zauzeli Bečkerek (današnji Zrenjanin) i ostvarili pobede u nekoliko značajnih bitaka, uključujući onu kod Pretaja. U jednom trenutku, gotovo sva veća mesta u Banatu bila su pod srpskom kontrolom, osim Temišvara.
Vladika Teodor Nestorović bio je moralni vođa pobunjenika, a pod njegovim vođstvom, ustanci su se borili pod barjacima sa likom Svetog Save, što im je davalo dodatnu snagu. Srbi su se borili protiv nadmoćnije turske vojske, a njihovi uspesi su izazvali pažnju širom Evrope.
Uprkos početnim pobedama, ustanak je doživeo slom nakon poraza austrijske vojske pod komandom Ferenca Balaša. U bici kod Bečkereka, turska vojska je imala 36.000 vojnika, dok je srpska vojska brojala samo 4.300. Poraz je bio neminovan, a to je označilo i kraj ustanka.
Vladika Teodor je uhvaćen i kažnjen na stravičan način, „dranjem kože na meh“. Godine 1994. prinešen je kao sveštenomučenik u kalendar Srpske pravoslavne crkve. Ovaj ustanak ostavio je dubok trag na srpskom narodu, postavljajući temelje za buduće borbe za slobodu i nacionalni identitet.
